Vermogende Nederlanders emigreren: wie rekent de belastingderving uit?
In mijn werk spreek ik dagelijks Nederlanders die om fiscale redenen een vertrek overwegen. Ik zie ook babyboomers die die stap daadwerkelijk zetten. Dat is geen statistiek over de omvang van de emigratie, maar wel een signaal dat ik serieus neem. Want terwijl politici zeggen dat de sterkste schouders de rekening moeten dragen, blijft een ongemakkelijke vraag liggen: wat gebeurt er met die belastingopbrengst wanneer vermogende mensen en bedrijven Nederland verlaten?
De vertrekkers staan niet in de begroting
Een artikel in het Brabants Dagblad beschrijft hoe Londen aan aantrekkingskracht verliest voor een deel van de superrijken. In de berichtgeving vallen bedragen van honderden miljoenen ponden. Dat maakt indruk. Maar een bedrag dat iemand of een familie eerder aan belasting betaalde, is niet automatisch het bedrag dat de Britse staat na vertrek ieder jaar misloopt. Welke belasting is meegerekend? Blijft een bedrijf achter? Blijven er werknemers, inkomsten of bezittingen in het land achter? Zonder die uitsplitsing is een spectaculair bedrag vooral een begin van het gesprek.
Voor Nederland geldt hetzelfde. Wie zegt dat vermogende Nederlanders meer moeten bijdragen aan het oplossen van tekorten, moet ook willen weten wat er gebeurt als zij vertrekken. Niet iedere emigrant vertrekt om belastingredenen en niet iedere Nederlandse belastingclaim verdwijnt bij de grens. Maar doen alsof vertrek geen gevolgen heeft, is net zo weinig serieus als zonder bewijs roepen dat de schatkist miljarden misloopt.
Financiën heeft een deel van de rekensom gemaakt
Er zijn inmiddels cijfers. Het ministerie van Financiën onderzocht een afgebakende groep mensen met hoge inkomens of zeer hoge vermogens die emigreerden naar landen met geen of een lage belastingheffing. Het ging om 370 personen in 2022 en 410 in 2023. Ongeveer 40 procent van de onderzochte groep in 2023 behoorde tot de vermogendste één procent van Nederland. Bijna 70 procent vertrok naar een land met een fiscaal aantrekkelijk regime.
Dat onderzoek is relevant, maar het is geen totaalrekening van de belastingopbrengst die Nederland door emigratie verliest. Het ministerie onderzocht vooral wat een mogelijke trailing tax zou kunnen opleveren: een vorm van verlengde belastingplicht waarbij Nederland na emigratie nog een aantal jaren inkomstenbelasting zou heffen. Afhankelijk van het vertrekjaar en een termijn van vijf of tien jaar raamde het ministerie het budgettaire belang van deze voorgestelde maatregel op bedragen tussen € 16 miljoen en € 38 miljoen. Dit zijn meerjarige ramingen voor een afgebakende groep, geen jaarlijkse opbrengsten en geen vastgestelde bedragen aan gemiste belasting.
Daarom is het antwoord niet: “We weten dat het miljarden zijn.” Dat kan ik met deze cijfers niet bewijzen. Maar het antwoord is ook niet: “De overheid heeft gerekend en het probleem is maar enkele tientallen miljoenen.” Die berekening gaat over een andere vraag. We missen een samenhangend beeld van belasting die wegvalt, belasting die blijft en belastingclaims die bij vertrek worden vastgelegd.
Wat verandert er voor personen?
Emigratie kan de Nederlandse belastinggrondslag verkleinen, maar beëindigt niet automatisch alle Nederlandse belasting. De fiscale woonplaats, de herkomst van het inkomen, het soort vermogen en belastingverdragen bepalen wat Nederland blijft heffen. De tabel laat zien waar de verandering kan zitten.
| Belasting | Mogelijk gevolg van emigratie |
| Inkomstenbelasting, box 1 | Nederland belast na vertrek doorgaans niet langer het wereldwijde inkomen. Nederlands inkomen, zoals inkomen uit Nederlandse werkzaamheden of vastgoed, kan wel belastbaar blijven. Voor pensioeninkomsten kunnen belastingverdragen bepalen welk land mag heffen. |
| Inkomstenbelasting, box 2 | Bij een aanmerkelijk belang kan Nederland bij emigratie een conserverende aanslag opleggen over de opgebouwde waardestijging. Die belastingclaim verdwijnt dus niet automatisch; latere gebeurtenissen kunnen tot betaling leiden. |
| Inkomstenbelasting, box 3 | Het wereldwijde vermogen valt na emigratie in beginsel niet meer in de Nederlandse box 3-heffing. Nederlands onroerend goed blijft wel in Nederland belast. |
| Loonheffing en sociale premies | Bij werk dat naar het buitenland verhuist, kunnen Nederlandse loonheffing en premies stoppen of verschuiven. Dat hangt onder meer af van waar iemand werkt en van internationale afspraken. Werk in Nederland kan Nederlandse heffing in stand houden. |
| Pensioen en lijfrente | Bij vertrek kan onder voorwaarden een conserverende aanslag volgen. Over latere uitkeringen kan Nederland soms blijven heffen; het soort uitkering en het belastingverdrag zijn bepalend. |
| Schenk- en erfbelasting | Voor bepaalde schenkingen kan Nederland nog tot tien jaar na vertrek van een Nederlandse schenker heffen; voor een schenker zonder Nederlandse nationaliteit geldt een termijn van één jaar. Voor erfbelasting kan Nederland nog heffen als een Nederlandse erflater binnen tien jaar na vertrek overlijdt. Dit gaat om de positie van de schenker of erflater, niet alleen om waar de ontvanger woont. |
| Dividendbelasting | Een Nederlandse vennootschap kan dividendbelasting inhouden op dividend aan een buitenlandse aandeelhouder. Een verdrag of vrijstelling kan de heffing beperken, maar de belasting verdwijnt niet automatisch door emigratie. |
En wat gebeurt er als een bedrijf vertrekt?
Ook hier is “vertrek” geen simpele aan-uitknop. Een eigenaar kan emigreren terwijl zijn bedrijf in Nederland blijft. Een onderneming kan activiteiten naar het buitenland verplaatsen terwijl de eigenaar hier woont. En een bedrijf kan bij vertrek eerst belasting verschuldigd zijn over waarde die in Nederland is opgebouwd.
| Belasting | Mogelijk gevolg van verplaatsing |
| Vennootschapsbelasting | Een vennootschap naar Nederlands recht wordt in beginsel geacht in Nederland gevestigd te zijn. Buitenlandse ondernemingen kunnen hier belasting verschuldigd blijven over winst uit Nederlandse activiteiten, bijvoorbeeld via een vaste inrichting. De feitelijke leiding en belastingverdragen kunnen mede van belang zijn. |
| Exitheffing of eindafrekening | Als activa of winstpotentieel buiten de Nederlandse heffingssfeer worden gebracht, kan Nederland belasting heffen over opgebouwde maar nog niet gerealiseerde waardestijgingen. Dit hangt af van wat precies verhuist en is geen automatische heffing bij iedere bedrijfsverplaatsing. |
| Inkomstenbelasting van ondernemers | Bij een eenmanszaak valt de ondernemingswinst onder de inkomstenbelasting. Staking of overdracht kan stakingswinst opleveren, bijvoorbeeld door stille reserves of vrijvallende fiscale reserves. Soms kan een doorschuifregeling de heffing uitstellen. |
| Loonheffing en werkgeverspremies | Als personeel en werkzaamheden naar het buitenland verhuizen, kunnen Nederlandse loonheffing en werkgeverspremies afnemen. Nederlandse werknemers, activiteiten of een vaste inrichting kunnen Nederlandse verplichtingen laten voortbestaan. |
| Btw | De btw hangt af van de plaats en aard van de levering of dienst, niet alleen van de vestigingsplaats van de eigenaar. Een onderneming kan na verplaatsing Nederlandse btw-verplichtingen houden voor Nederlandse transacties of activiteiten. |
| Dividendbelasting en bronbelasting | Een Nederlandse vennootschap kan dividendbelasting moeten inhouden op uitkeringen aan buitenlandse aandeelhouders. Voor bepaalde betalingen van rente of royalty’s kunnen afzonderlijke bronbelastingregels gelden. De toepassing hangt af van de ontvanger, het bestemmingsland en de omstandigheden. |
| Vastgoed en lokale heffingen | Nederlandse vastgoed- en lokale heffingen kunnen verschuldigd blijven zolang het vastgoed of de bedrijfsactiviteit in Nederland aanwezig is. Ze verdwijnen niet alleen doordat de eigenaar of onderneming naar het buitenland verhuist. |
Niet alleen belastingclaims vertrekken, ook bestedingen
De rekening van emigratie wordt vaak beperkt tot de belasting die iemand zelf niet meer in Nederland betaalt. Maar wanneer een huishouden verhuist, verhuizen veel dagelijkse bestedingen mee: boodschappen, horeca, energie, vervoer, onderhoud, zorg en ontspanning. Die uitgaven komen dan vaker terecht in het nieuwe woonland. Een bezoek aan Nederland of het aanhouden van een Nederlandse woning kan nog geld opleveren voor Nederlandse bedrijven, maar vervangt niet automatisch de terugkerende bestedingen van iemand die hier woont.
Dat raakt meer dan de omzet van winkels en dienstverleners. Minder bestedingen kunnen doorwerken in werkgelegenheid, lonen en bedrijfswinsten. Ook belastingopbrengsten kunnen veranderen, bijvoorbeeld btw en accijnzen op Nederlandse verkopen en loonheffing of vennootschapsbelasting bij bedrijven die minder omzet draaien. Wanneer een onderneming zelf vertrekt, kunnen banen, opdrachten aan Nederlandse leveranciers en investeringen mee verschuiven.
Dat betekent niet dat iedere euro die een emigrant voortaan in het buitenland uitgeeft, een euro Nederlands belastingverlies is. Niet alle uitgaven zijn belast, een deel betreft ingevoerde producten en andere inwoners kunnen een deel van de vraag overnemen. Deze effecten moeten daarom apart worden gemeten naast de directe belasting die een emigrant of onderneming niet langer in Nederland betaalt.
Ook buitenlandse woningaankopen vragen om een aparte rekening
Wanneer Nederlanders een woning in Spanje of een ander land kopen, stroomt geld naar het buitenland. Dat kan wijzen op een verschuiving van vermogen, investeringen en toekomstige bestedingen. Maar de aankoopprijs is niet hetzelfde als gemiste Nederlandse belasting. De overheid moet daarom onderscheid maken tussen de aankoop van buitenlands vastgoed, het vertrek van een belastingplichtige en het verplaatsen van bedrijfsactiviteiten.
Mijn vermoeden is geen begrotingscijfer
Mijn overtuiging is dat de totale, cumulatieve rekening over meerdere jaren en belastingsoorten in de miljarden kan lopen. Ik kan dat met de openbare cijfers niet aantonen. Het onderzoek naar de mogelijke trailing tax bewijst het niet; het beantwoordt een beperktere vraag.
Dat is precies waarom Financiën verder moet rekenen. Niet om een gewenst bedrag te bevestigen, maar om vast te stellen wat er werkelijk gebeurt. Hoeveel vermogende mensen en ondernemingen vertrekken? Welke Nederlandse belasting betaalden zij vóór vertrek? Welke aanslagen volgen bij emigratie? Wat blijft Nederland daarna innen? En welke belastingopbrengsten en economische activiteit verschuiven in de jaren erna?
Ik hoor in mijn dagelijkse praktijk Nederlanders die om fiscale redenen een vertrek overwegen. Dat is geen landelijke statistiek en ik presenteer het niet als bewijs. Maar wanneer ook de officiële cijfers beperkt zijn, moet de overheid beter meten in plaats van het gesprek te laten domineren door politieke slogans en losse voorbeelden uit het buitenland.
Bronnen en peildatum
Peildatum: 23 oktober 2026. De cijfers over de onderzochte emigranten en de mogelijke trailing tax komen uit onderzoek van het ministerie van Financiën. De fiscale gevolgen per belastingsoort zijn gebaseerd op informatie van de Belastingdienst. De uitkomst hangt in individuele situaties af van de feiten, wetgeving en belastingverdragen.
- Ministerie van Financiën: onderzoek naar mogelijke trailing tax en fiscale gevolgen van emigratie
- Tweede Kamer: vervolgonderzoek naar verlengde belastingplicht na emigratie
- Belastingdienst: conserverende aanslag bij emigratie
- Belastingdienst: Nederlands inkomen en vermogen bij wonen in het buitenland
- Belastingdienst: schenkbelasting na emigratie
- Belastingdienst: erfbelasting bij wonen in het buitenland
- Belastingdienst: belastingplicht voor de vennootschapsbelasting
- Belastingdienst: stakingswinst berekenen
Datum: 24-10-2026
Terug naar overzicht
