Ondernemend leven

Frankrijk is een uitstekend land voor ondernemende Nederlanders. Heerlijke cultuur, lekker klimaat, ruimte en rust en dat op een redelijke rijafstand van Nederland. Ideaal toch? Ja, al is het wenselijk om enkele zaken goed in de gaten te houden.

Ongeveer de helft van alle nieuwe Nederlandse ondernemers begint in het toerisme. Het aantal aspirant chambres d’hôtes exploitanten is gigantisch, terwijl er al 35.000 chambres d’hôtes zijn in Frankrijk. Nog eens een kwart begint in de bouw: als klusjesman, aannemer of als zelfstandige in een van de vele bouwvakken. Maar het aantal Frankrijkgangers dat zijn werk doet via het internet groeit snel. De Franse telecomvoorzieningen zijn zeer bijdetijds en in bijna elk dorp is tegenwoordig ADSL te krijgen (al noemen de Fransen het DSL). En zo zie je consultants, adviseurs, vertalers, grafisch ontwerpers, journalisten, webdesigners en vele anderen webwerkers in steeds grotere aantallen de twee grenzen overtrekken die ‘het drassige moeras in het Noorden’, zoals de Fransen ons landje graag aanduiden, scheiden van het ‘enige beschaafde land van Europa’.

Werknemer
Volgens de EU-regels zijn uw diploma’s per definitie geldig, al moet u wellicht wat formaliteiten regelen in geval van een beschermd beroep. U valt onder de Franse arbeidswetten en het tamelijk riante sociale vangnet helpt u als het niet helemaal lukt. Maar ja, de werkeloosheid is één van de hoogste in West-Europa en u moet dus concurreren met Franse werkzoekenden. Als u een schaars vak beheerst (bijvoorbeeld schoonheidsspecialist, bloemist, fysiotherapeut of verpleegster) dan zou u makkelijker aan een baan kunnen komen, zelfs als uw Frans te wensen overlaat. Maar in andere gevallen blijkt het verdraaid moeilijk. Het aantal Nederlanders dat naar Frankrijk emigreert op basis van een arbeidscontract is dan ook relatief klein.

Dus kiezen de meesten voor het starten van een eigen bedrijf. Alle startende ondernemers (en dus ook Nederlandse bedrijven) genieten van riante ondersteuning door de staat. Zoals een inschrijving in het ziekenfonds voor ondernemers, met een winstafhankelijke premie, die bijna altijd stukken lager is dan de premie in Nederland en daar zit ook nog een arbeidsongeschiktheidsverzekering bij in.

Indien u uw bedrijf netjes inschrijft in het RCS (Registre de Commerce et des Sociétés), gaat uw Nederlandse AOW naadloos over in de Franse en krijgt u meestal ook een extra pensioenverzekering, door de staat gesubsidieerd. En als u zich vestigt in een van de vele ‘achtergebleven’ gebieden dan betaalt uw bedrijfje de eerste jaren geen vennootschapsbelasting.

Zwart
Natuurlijk is het ook mogelijk om een bedrijfje over te nemen, al dan niet samen met een bedrijfspand. Als het gebouw niet gelijk kan worden gekocht dan is een huurcontract meestal onderdeel van de overname. Frankrijk kent strenge regels voor commerciële huurcontracten, dus is het van belang om te controleren of dat contract klopt. Laat ook iemand een boekencontrole uitvoeren, want zwarte omzet en zwarte betalingen zijn in Frankrijk even strafbaar als in Nederland, maar Frankrijk heeft per hoofd van de bevolking wel anderhalf keer zoveel belastingambtenaren.

Een laatste mogelijkheid is een bestaand Nederlands bedrijf naar Frankrijk verplaatsen. Indien een redelijk eenvoudig stappenplan wordt gevolgd waarbij zowel de Nederlandse als de Franse belastingdienst worden bediend, dan verloopt dit zonder grote problemen. De werkzaamheden worden onder het Franse belastingregime voortgezet ook wanneer men alleen maar Nederlandse klanten heeft. De Nederlandse bedrijfsnaam kan in Frankrijk worden geregistreerd, het Franse bedrijf kan een Nederlandse bankrekening openen en desnoods een kantoor of postbus.

Nederlandse klanten merken niets, behalve dat de BTW van 19 naar 19,6 procent gaat (huidige situatie), maar vaker zelfs dat de BTW verplaatst kan worden en dus naar nul gaat. Alle producten en diensten die door een bedrijf in het ene EU-land wordt geleverd aan een bedrijf in een ander EU-land, mogen gefactureerd worden zonder BTW in rekening te brengen. Hiermee wordt veel overbodige rompslomp voorkomen, omdat de BTW van een dergelijke transactie immers terugvorderbaar is. Deze regel is uitsluitend van toepassing indien de BTW-nummers van beide betrokken bedrijven op de factuur zijn vermeld.

Klusjesman
Frankrijk heeft aan veel beroepen een beschermde status gegeven: alles wat met persoonlijke verzorging te maken heeft en alles waar iemand schade van kan oplopen (van bouwvakker tot automonteur). Zo is tuinman een beschermd beroep in Frankrijk, maar tuinarchitect weer niet. En ook een klusjesman, populair bij veel Nederlandse landverhuizers, is beschermd. Dat betekent dat er een diploma moet worden overlegd, anders mag het vak niet worden uitgeoefend in Frankrijk.

Belastingontduiking is een nationale hobby in Frankrijk. Schept u gerust op in de kroeg hoe u de fiscus een loer heeft gedraaid en menig rondje wordt uw deel. Maar als u de sociale lasten niet betaalt, dan bent u snel een paria, dan betoont u zich immers ‘niet solidair met het Franse volk.’ De totale sociale lasten komen in Frankrijk hoger uit dan in Nederland. Voor de meeste ondernemers wordt dit meer dan gecompenseerd door lagere belastingen, dus dat is niet erg. Wel vervelend is de versnippering. Zodra u bent ingeschreven, wordt u bedolven onder een lawine van formulieren, brieven en brochures van allerlei instanties die wat van u willen. Soms een verplichte bijdrage, soms een heffing, een kleine belasting, wat leges hier en daar. Iedereen die in Frankrijk wil gaan ondernemen omdat de Nederlandse bureaucratie erg is, wacht een bittere verrassing: die in Frankrijk is nog veel erger.

Zo ga je in Nederland met je paspoort onder de arm naar de Kamer van Koophandel en meestal sta je een half uur later buiten met een nieuw bedrijf. In Frankrijk is het een stuk gecompliceerder. Om te beginnen moet u bepalen bij welke van de zeven verschillende inschrijfinstanties u moet zijn met uw voorgenomen activiteiten. De instanties zijn:

Chambre de Commerce et d’Industrie : alles handelsactiviteiten, verhuur van gemeubileerd onroerend goed, zakelijke dienstverlening.
Chambre des Métiers et de l’Artisanat : alle ‘ambachten’ en bedrijven waarvoor een beschermde status geldt en dus een diploma moet worden overlegd onder andere in de persoonlijke dienstverlening, bouw en transport.
Chambre d’Agriculture: alle bedrijven die landbouw, bosbouw, tuinbouw of veeteelt bedrijven en bedrijven die producten van dergelijke bedrijven bewerken en verkopen.
Chambre de Commerce et d’Industrie: bedrijven die handelen in verpakte producten
- URSSAF : alle professionals : juristen, (tand)artsen en andere (para)medische beroepen, boekhouders en andere financiële dienstverleners, etcetera.
Services d’Impôts : verhuurders van kaal onroerend goed, kunstenaars, artiesten.
Greffe du Tribunal de Commerce : commercieel agenten
Chambre de la Batellerie: binnenvaart

Vervolgens moet u een dossier samenstellen met formulieren, bewijsstukken en vragenlijsten. Gewoonlijk zo’n twintig bladzijden, wat kan oplopen tot zo’n vijftig bladzijden bij een beschermd beroep. Het dossier gaat naar de Centre de Formalités des Entreprises, een semi-ambtelijke organisatie, die een clearinghouse-functie heeft om uw dossier bij alle verschillende instanties te krijgen. Maar in veel gevallen heeft die organisatie de neiging om op te treden als poortwachter. Zij zullen zich een oordeel aanmatigen over uw ondernemerskwaliteiten.

Financiering
Zonder eigen geld is het moeilijk om te gaan ondernemen in Frankrijk. Aankloppen bij een Franse bank heeft meestal geen zin. Een bekend grapje gaat over een ondernemer die een nieuw bedrijf wil beginnen en een perfect ondernemersplan heeft geschreven. Met alle egards wordt de toekomstige ondernemer ontvangen bij de bank en hij wordt gecomplimenteerd met het zeer goed onderbouwde ondernemersplan.

De bank zal graag het bedrijf financieren, het enige wat ze nog willen zien zijn de resultaten van de laatste drie jaar. ‘Maar’, zegt de toekomstig ondernemer, ‘die zijn er niet. Het gaat om een nieuw op te richten bedrijf’. ‘Nou,’ zegt de aardige bankdirecteur, ‘dan komt u toch over drie jaar terug.’ Voeg daarbij de harde eis dat een nieuwe ondernemer tenminste vijftig procent van de totale investeringen moet ophoesten en dat onervarenheid met een vergelijkbaar bedrijf en niet perfect Frans spreken gelden als zware minpunten, dan is het duidelijk dat niet veel Nederlandse ondernemers in Frankrijk starten met ondersteuning van de bank. Het is dus lastig om een financiering bij een Franse bank te krijgen. De staat doet er daarentegen veel aan om ondernemers te ondersteunen.

Aandachtspunt blijft de bureaucratie. Of u nu kaasboer of consultant bent: u zult heel wat instanties op uw pad tegenkomen. Net als het lekkere klimaat en de Franse wijn. Want ondernemen in Frankrijk is leven in Frankrijk.

Dit artikel is afkomstig uit Mondi magazine 13, achtste jaargang - nummer 1 najaar 2008 en geschreven in samenwerking met Wim van Teeffelen, verbonden aan Ondernemen-Frankrijk.