Wie begrijpt de Duitsers?

De relatie tussen Nederlanders en Duitsers is op z’n zachtst gezegd merkwaardig te noemen. Enerzijds prijzen we onze oosterburen waar het gaat om hun degelijke producten, betrouwbaarheid en reinheid, anderzijds is daar altijd weer dat chauvinistische sentiment, zoals bijvoorbeeld wanneer Oranje moet aantreden tegen der Mannschaft. Een goede buur is echter beter dan een verre vriend - zeker als hij groot en machtig is - en daarom verdient het aandacht om ‘de Duitser’ beter te leren begrijpen.

Duitsland is 356.974 vierkante kilometer groot, heeft 83,5 miljoen inwoners en telt zestien deelstaten. Toch heeft ‘de tolerante Nederlander’ het doorgaans misprijzend over dé Duitser; arrogant en luidruchtig. Alsof er in plaats van 83,5 miljoen verschillende mensen slechts één dikke, blonde, kuilengravende, rookworstverslindende, bierdrinkende en schlagerzingende ‘Heinz’ is. Vooroordelen worden in Nederland als dom en politiek incorrect verworpen, maar ‘ons’ negatieve beeld van de Duitser lijkt juist te worden gekoesterd. Hoogste tijd om dit stereotype beeld uit de wereld te helpen. Hoe zit de Duitser namelijk wél in elkaar, uitzonderingen daargelaten.

1. Dé Duitser bestaat niet
Tussen Utrechters en Brabanders, Rotterdammers, Friezen, Volendammers en Limburgers bestaan er soms grote verschillen. Hetzelfde geldt voor inwoners van de Duitse deelstaten. Wat er ook gebeurt in Duitsland, iedereen reageert daar anders op: Net zo min als ‘de Nederlander’, bestaat ook ‘de Duitser’ niet. De verschillen tussen noord, zuid, oost en west in dit enorme land zijn erg groot. Er zijn vriendelijke en onvriendelijke, moderne en ouderwetse, arme en rijke, grote en kleine, dikke en dunne mensen. Iedereen is voor zichzelf verantwoordelijk. Trek geen conclusies over wat voor volk dan ook.

2. Duitsland bestaat niet
Nederland wordt vanuit Den Haag geregeerd, Duitsland heeft maar liefst zestien verschillende ’s Gravenhages. Elk van de zestien deelstaten heeft namelijk zijn eigen parlement en regering met véél meer politieke macht dan een provincie bij ons. Duitsland is een bondsstaat en wordt federaal geregeerd. Soms doet het een beetje aan Amerika denken: elke deelstaat voelt zich en handelt zo onafhankelijk mogelijk. Belangrijke besluiten, die de Duitse Tweede Kamer (Bundestag) genomen heeft, kunnen door de Eerste Kamer (Bundesrat) tegengehouden worden. De landelijke regering is in Nederland het meeste in het nieuws, maar heeft maar weinig te zeggen over kunst, cultuur en onderwijs en de politie in de deelstaten.

3. Duitsland, men kan er niet omheen
Naar Nederlandse begrippen is Duitsland een groot land. Samen met Engeland, Frankrijk en Italië hoort Duitsland bij de grootste Europese landen. Met ruim 83 miljoen inwoners heeft het veruit het grootste aantal inwoners van Europa. De afstanden binnen Duitsland zijn dus veel groter dan wij gewend zijn in Nederland. Vier uur autorijden of zes uur met de trein reizen is er normaal. Dat verklaart ook waarom veel Duitsers liever een wat grotere auto rijden. Economisch gezien is het wereldwijd een van de grootste exportlanden en het heeft dan ook een grote stem in de Europese politiek. De binnenlandse markt is zo groot dat veel Duitse bedrijven minder op het buitenland ingesteld hoeven te zijn dan Nederlandse bedrijven. Daardoor lijkt het nogal eens dat Duitsland meer naar binnen kijkt, dan naar het buitenland. Maar er is eenvoudigweg veel meer binnenland. Met negen buurlanden ligt het centraal in Europa, waardoor vrijwel iedereen ooit met Duitsland en de Duitsers te maken heeft.

4. Duitsers zijn afstandelijker
Duitsers zijn van nature niet erg joviaal en zijn voorzichtiger als het gaat om contacten leggen. Ze kijken de kat eerst uit de boom. Ze komen daardoor vaak formeler en stijver over. Dat is lang niet altijd onvriendelijk bedoeld. Dat wordt nog weleens wat afgezwakt door enorme hoeveelheden beleefdheidswoordjes en –zinnetjes, zoals: ‘bitte sehr’, ‘danke schön’, en bijvoorbeeld ‘entschuldigung’. Duitsers hebben - ouderwets gezegd - doorgaans meer fatsoen en respect - dan Nederlanders. Pas als ze iemand wat langer kennen worden Duitsers minder afstandelijk, openhartiger en makkelijker. Nederlanders willen vooral snel aardig gevonden worden, Duitsers gerespecteerd. En daar hoort ook een beetje afstand bij. In Nederland gaan we snel over naar ‘jij’ en ‘jou’, in Duitsland niet. Ze schrikken als je meteen zegt: ‘Zeg maar jij hoor.’ En Duitsers kijken al helemaal vreemd op als Nederlanders, die hooguit goede kennisen van elkaar zijn, elkaar drie maal zoenen bij het afscheid nemen. In Duitsland geef je dan een hand. Zoenen doe je binnen de familie of met echte vrienden.

5. Voorzichtig met grapjes
Duitsers zijn wat zwaarder op de hand dan Nederlanders. In het dagelijks leven lossen wij veel grote en kleine problemen op met een grapje of relativering. ‘Sense of humour’, ‘dagelijkse humor’ en veel ironie en zelfspot is in Duitsland minder gebruikelijk en wordt daarom niet altijd begrepen.
Ze schrikken van een grapje zo maar tussendoor of ze begrijpen gewoon niet wat er grappig zou moeten zijn. Als er gelachen wordt - en er wordt véél gelachen in Duitsland - dan is het met vrienden onder elkaar tijdens een komisch TV-programma, of als iemand een grap vertelt. Maar meestal niet onverwacht tussendoor met wildvreemde mensen.

6. Regels en gründlichkeit
Nederlanders zien regels en voorschriften vaak als ‘advies’. Zo van: we hoeven ons er niet echt aan te houden, het kan wel. En als we ons er niet aan houden, moeten mensen niet teveel gaan zeuren. Kortom: Wij gaan graag flexibel met regels om. Dat is in Duitsland anders. ‘Ordnung muss sein’, regels zijn regels, afspraken zijn afspraken. Als in Duitsland het stoplicht op rood staat, loopt niemand zomaar door. Al komt er niet meteen een auto. En wie doorloopt en een boete krijgt, gaat niet tegen de agent zeuren: ‘Ja, maar er kwam toch geen auto’, maar dan wordt de boete betaald en ergert men zich hooguit aan zichzelf. Duitsers snappen dan ook niets van het Nederlandse gedoogbeleid: het is verboden, maar als het gebeurt word je niet bestraft. Aan de andere kant lijken wij meer op Duitsers dan er over het algemeen gedacht wordt. Als de trein in Nederland vijf minuten te laat komt mopperen Nederlanders ook, en niet te zuinig. Duitsers houden niet van half werk: ‘Of je doet het gründlich (grondig), of je doet het niet’. Duitsers willen alles graag heel goed doen.

7. Gezelligheid via eten en drinken
Eten en drinken is voor Duitsers belangrijker dan voor Nederlanders. Er is geen gezin, vriendenkring, verjaardag, jubileum of kegelclub of er wordt regelmatig een aanleiding gevonden, om het glas te heffen en samen veel en lekker te eten. Daarbij wordt bier niet zozeer als alcohol gezien, maar als een gewone dorstlesser. Dat alle Duitsers elke dag grote hompen vlees naar binnen werken is onzin. Wij eten ook niet elke dag stamppot of hutspot.
Wat voor ons de kroketten en frikadellen bij de snackbar zijn, is in Duitsland het worstje bij de ‘Imbiss’. Die porties eten en drinken zijn meestal groter dan bij ons.

8. Mercedes en kapsones
In Nederland vinden we iemand die in een grote auto rondrijdt, een enorm salaris verdient en in een riant huis woont al snel een ‘patser’. In ieder geval zeggen we of denken we er al snel iets van (kapsones, ‘doe maar gewoon’). In Duitsland is dat anders. Als men er geld heeft, mag dat getoond worden. Niemand zal er iets van zeggen, want als je je geld eerlijk verdiend hebt, is dat in orde. Daarom is een Mercedes of BMW in Duitsland niets meer dan een dure, degelijke auto. Omgekeerd echter: als je weinig geld hebt, is er in Nederland altijd wel een actiecomité ofzo dat voor je opkomt. Duitsers zijn harder, redeneren meer zo van: ‘eigen schuld, dan moet je gaan werken, dan heb je geld.’ Daarom is de bijstandsuitkering in Duitsland er een stuk lager dan bij ons. De verschillen tussen arm en rijk zijn er groter dan in Nederland.

9. Duitsers en Nederlanders weten erg weinig van elkaar
Voor Duitsers is Nederland maar één van de negen buurlanden, en ook nog een van de kleinste. De handel tussen Nederland en Duitsland verloopt prima, maar voor de rest weten Duitsers en Nederlanders maar erg weinig van elkaar. Dus als Duitsers geen idee hebben waar Utrecht ligt, of nog nooit van onze ministerpresident gehoord hebben dan is dat heel normaal. Maar politiek gezien zijn Duitsland en Nederland in Europa vaak twee handen op één buik. Ook kijken veel Duitse politici met veel respect naar de Nederlandse aanpak van problemen (drugsbeleid, vergrijzing / pensioenen, werkloosheidsbestrijding). Vaak worden in Duitsland in navolging van Nederland een paar jaar later vergelijkbare maatregelen genomen. Veel Duitsers zien Nederland als een model-land van moderniteit en tolerantie.

10. De oorlog
Nog steeds hebben veel Duitsers het moeilijk met hun oorlogsverleden. De oorlogsgeneratie wilde aanvankelijk de oorlog het liefst vergeten door hard te werken aan de wederopbouw van het land. Zo simpel ging dat natuurlijk niet en dat werd in het buitenland ook niet geaccepteerd. De generatie van direct na de oorlog heeft daar minder moeite mee gehad, en ook de huidige generatie wil het verleden niet wegschuiven. Aan de andere kant is men niet langer bereid om voortdurend met een ‘eeuwige schuld’ te moeten leven, omdat anderen daar telkens weer over beginnen. De Duitsers van nu zeggen in grote meerderheid: ‘het was verkeerd wat de Duitsers toen deden, maar daar heb ik geen schuld aan.’ Net zoals in Nederland ook duidelijk wordt dat niet elke Nederlander in het verzet zat, kan er ook in Duitsland genuanceerder over de oorlog gesproken worden. Duitsland is vaak onzeker van zichzelf en bang voor de reacties van anderen op dit punt.

Landendossier
	Meer informatie over de aanschaf en bezit van een (tweede) huis in Duitsland.