Laatste wil in Spanje

Veel Nederlanders dromen er van om de oude dag door te brengen in zonnig Spanje en steeds meer senioren nemen ook daadwerkelijk die stap. Maar wat gebeurt er na het overlijden van een pensionado met diens bezit? Volstaat een Nederlands testament, of moet in Spanje het nodige geregeld worden?

Eindelijk is het er van gekomen, de aankoop van die felbegeerde woning in Spanje. Veelal vragen bewoners zich pas in een later stadium af: hoe moet het straks als ik er niet meer ben? Wat gebeurt er dan met de woning? Moet ik een Nederlands testament laten opmaken, of juist een Spaans? Spanje huldigt het nationaliteitsbeginsel. Dit betekent dat de Nederlander die in Spanje onroerend goed bezit gewoon bij een Nederlandse notaris een testament kan laten opmaken. Dit zal in Spanje worden uitgevoerd met betrekking tot ondermeer daar gelegen onroerend goed. Voor de zekerheid is het wel raadzaam in het Nederlandse testament te laten opnemen dat de nalatenschap vererft volgens het Nederlands erfrecht, terwijl ook de afwikkeling van de nalatenschap dient te geschieden volgens het Nederlands erfrecht.

Uiteraard kan er ook voor worden gekozen om een testament te laten opmaken bij een Spaanse notaris voor de bezittingen dáár en een Nederlands testament voor de bezittingen hiér. Het is dan wel raadzaam één en ander met beide notarissen te bespreken opdat er geen tegenstrijdigheden voorkomen. In Spanje is het heel gebruikelijk dat een Spaanse advocaat (abogado) het testament in concept opstelt (meestal in twee kolommen, waarvan één in het Spaans en één in het Engels), en daarna aan de gekozen notaris doet toekomen. De notaris maakt van dit concept een notariële akte die daarna in het  bijzijn van de erflater en (eventuele) getuigen passeert.

Verschillen
Welke vormen van testamenten kunnen in Spanje worden opgemaakt?
1. Testamento abierto (openbaar testament).
Dit is de meest gebruikelijke testamentvorm in Spanje. De inhoud van het testament wordt doorgegeven aan de notaris (of de advocaat, die het concept doorgeeft aan de notaris), waarna de notaris het testament verlijdt. De notaris dient hierna aan het Centraal Testamenten Register (Registro de las Ultimas Voluntades) in Madrid te melden dat een testament bij hem is opgemaakt (niet de inhoud). Ingevolge Wet nummer 30 van 20 december 1991 is het vereist dat er twee getuigen bij het verlijden van het testament aanwezig zijn indien de aanvrager of de notaris daarom verzoekt, of indien de aanvrager het testament niet kan lezen of schrijven of doofstom is. In andere gevallen zijn getuigen niet noodzakelijk.

2. Testamento ológrafo (holografisch testament).
De testateur dient de inhoud van deze testamentvorm zelf te schrijven, te dateren en te ondertekenen. Een notaris komt er niet aan te pas, als ook geen getuigen! Het testamento ológrafo kan in de kluis bewaard worden of aan een vertrouwenspersoon ter hand worden gesteld. Die vertrouwenspersoon dient er na het overlijden van de erflater mee naar de notaris te gaan. Een nadeel is dat dit testament in ongerede kan geraken (een boze erfgenaam, die is uitgesloten?).
 

3. Testamento cerrado (geheim testament).
Evenals voormelde testamentvorm dient de inhoud van de Testamento cerrado door de erflater zelf geschreven, gedateerd en ondertekend te worden. Daarna dient het testament in een envelop te worden gedaan en hetzij door de testateur zelf verzegeld te worden of door een notaris. De envelop dient aan de notaris te worden  gepresenteerd, waarna de notaris deze met vijf getuigen moet ondertekenen. Hierna kan de erflater de envelop zelf bewaren of bij de notaris deponeren (het laatste is aan te bevelen!). Tenslotte kan een erflater zelfs een mondeling testament maken. Hiervoor moet de ‘uiterste wil’ aan vijf getuigen worden opgegeven, waarna iedere getuige voor de notaris dient te verschijnen en te getuigen van de inhoud van het mondeling testament van de testateur. De notaris maakt, na alle getuigen gehoord te hebben, van het mondeling testament een akte op en verlijdt deze.

Vruchtgebruik
Tot slot het volgende en zeker niet een onbelangrijk deel: wie een testament wenst op te laten maken ingevolge het Spaanse erfrecht, dient erop attent te zijn dat dit erfrecht de ‘ouderlijke boedelverdeling’ naar Nederlands recht niet kent. Wettelijke erfgenamen of legitimarissen van de erflater (m/v) zijn diens kinderen en/of kleinkinderen,  echtgenoot (m/v), ouders en grootouders. Vanzelfsprekend hebben voornoemde erfgenamen niet dezelfde rechten. De kinderen (of hun afstammelingen) hebben een legitieme van tezamen tweederde van de nalatenschap. Over de
helft daarvan (eenderde) kan de erflater niet bij testament beschikken (legítima absoluta). De andere helft (tercio de mejora) kan de erflater bij testament tussen zijn kinderen of hun afstammelingen verdelen naar eigen inzicht. De echtgenoot (m/v) heeft in principe slechts een vruchtgebruik als legitieme. Als er kinderen van de erflater bestaan, heeft de echtgenoot slechts het vruchtgebruik van éénderde gedeelte van de nalatenschap, tercio de mejora (zie boven). Indien de erflater geen (klein)kinderen heeft, maar alleen zijn ouders, dan heeft de echtgenoot recht op het vruchtgebruik van tweederde van de nalatenschap. Over het gedeelte van de nalatenschap dat overblijft na de verdeling tussen de legitimarissen kan de erflater vrij beschikken.

Let op:

• De nalatenschap van inwoners (residenten) van Spanje - die vijf jaar in Spanje hebben gewoond en nog geen (Nederlands) testament hebben gemaakt - vererft volgens Spaans erfrecht! Een alsnog opgemaakt Nederlands testament maakt dit ongedaan.
• In het kader van het Huwelijksvermogensverdrag 1978, is voormeld verdrag sedert 1 september 1992 voor Nederland van toepassing op huwelijken nadien gesloten. Zodra echtgenoten na een huwelijk van tien jaar hun gemeenschappelijke woonplaats hebben in hetzelfde land, bijvoorbeeld Spanje) kan wijziging van het huwelijksvermogensrecht intreden, indien de echtgenoten geen rechtskeuze (afwerking naar bijvoorbeeld Nederlands recht) hebben uitgebracht of huwelijksvoorwaarden hebben gemaakt. Indien het voorgaande niet is geschied, is het huwelijksvermogensrecht van de woonplaats (bijvoorbeeld Spanje) van toepassing. Van terugwerkende kracht is geen sprake.

Dit bericht wordt verstrekt door de belangenorganisatie Mondi in samenwerking met Rolf Bakker verbonden aan adviesbureau Florin wish.

Landendossier
	Meer informatie over de aanschaf en bezit van een (tweede) huis in Spanje

Themapagina
	Meer informatie over erfrecht in verschillende landen leest u op de themapagina: Erfrecht