Emigreren met je kind

Zijn we nu altijd op vakantie?

Wie nadenkt over emigreren en daarbij ook kinderen heeft, weet zich voor een extra uitdaging geplaatst. Wanneer de kinderen klein zijn, heb je alleen te maken met je eigen overwegingen. Wanneer de kinderen ouder zijn, krijg je ook te maken hun ideeën en emoties ten aanzien van deze stap. En dan blijkt soms dat ze daar heel anders in staan dan jij, als ouder.

Wanneer kinderen enthousiast reageren op de emigratieplannen, geeft dat een heel ander effect dan wanneer een kind boos, verdrietig of opstandig is en misschien wel langere tijd blijft. Voor menig ouder betekent dat dat ze stevig in hun schoenen moeten blijven staan om toch aan hun besluit vast te houden. Hoe ga je daarmee om?

Verwachtingen
Allereerst is het belangrijk dat men zich te realiseert dat er een verschil in beleving is tussen ouders en kinderen. Voor ouders heeft de emigratie veelal een lange termijn doel. Dat wil zeggen dat de blik gericht is op datgene wat je uiteindelijk hoopt te bereiken met de emigratie, bijvoorbeeld een veel rustiger leven. Met de verwachting dat het uiteindelijk veel op gaat leveren, zijn ouder bereid daar een aantal zeken (tijdelijk) voor op te geven. Kinderen daarentegen leven veel meer in het hier en nu. Zij kijken veel minder ver vooruit. Kinderen hebben daarom veel meer voeling met de consequenties die deze verandering op korte termijn met zich meebrengt. Bovendien zijn zij vaak niet zo ontevreden over hun huidige leven, dus waarom veranderen?
Waar ouders zich veelal concentreren op de winst die zij verwachten in de toekomst, reageren kinderen dus vaak vanuit het verlies dat zij nu ervaren. Ze beseffen heel goed dat zij hun vertrouwde omgeving gaan achterlaten, hun vrienden zullen gaan missen. Geef hen daar erkenning voor.
Ook ouders realiseren zich dat ze huis en haard gaan verlaten en dat zij hun dierbaren gaan achterlaten, maar zij doen dit vanuit de overtuiging dat de baten op langere termijn de kosten zullen overstijgen. Soms betekent dat ook dat zij zich min of meer afsluiten voor de minder prettige gevolgen van hun besluit. Immers, wanneer je besluit de stap te wagen, wil je niet teveel bezig zijn met dat wat je van je besluit af zou kunnen brengen. Vasthouden aan het optimisme uit de beginperiode kan je door moeilijke periodes slepen.
De reacties van kinderen kunnen voor ouders heel confronterend zijn. Je zou ook kunnen zeggen dat kinderen in deze situatie soms realistischer zijn dan hun ouders. Zij verwoorden de emoties en gevoelens die ouders wellicht ook hebben, maar waar zij niet teveel bij stil willen staan.

Worstelen
Als ouder is het dus belangrijk om open te staan voor emoties van kinderen en deze te erkennen Praat niet alleen over de leuke kanten van het emigreren. Probeer realistisch te zijn en wees ook open over de moeilijkere kanten ervan. Vertel wat het je zelf doet. Wanneer een kind alleen de negatieve kanten ziet, kun je ook samen kijken welke voordelen de nieuwe situatie zou kunnen bieden en hoe je er mee om kunt gaan. Laat je kind niet alleen worstelen met het afscheid en mogelijke onzekerheid.

Wanneer een kind onzeker is over de nieuwe toekomst, is het goed om dit te erkennen en niet te bagatelliseren. Twijfels en onzekerheid horen bij een nieuwe stap. Het is belangrijk om het te respecteren en tegelijkertijd je kind het vertrouwen te geven.
Kijk samen met het kind naar wat hem onzeker maakt: waar ziet hij tegenop en hoe kun je daar mee omgaan. Laat hem actief aan de slag gaan. Stimuleer hem tot het nemen van kleine stapjes die langzaam vertrouwen geven. Vooral het zelf ervaren dat hij iets kan (wat hij eerst niet kon) geeft zelfvertrouwen.
Binnen een gezin kunnen de kinderen onderling heel erg verschillend reageren, afhankelijk van hun leeftijd, hun karakter en hun positie binnen het gezin. Het ene kind is enthousiast over het nieuwe avontuur, het andere kind schrikt zich een hoedje, weer een ander wordt misschien boos en opstandig. Het heeft geen zin de reacties van  kinderen met elkaar te vergelijken. Je emigreert als gezin, maar tegelijkertijd is het ook een heel persoonlijk proces. Iedereen doet het op zijn eigen manier, iedereen heeft daarin zijn eigen hindernissen en overwinningen. Dat kan binnen een gezin betekenen dat de één hele andere behoeftes heeft dan de ander, dat het ene kind heel anders reageert dan het andere. Als kind (en als volwassene) is het belangrijk om het op je eigen manier te doen en in je eigen tempo.

Thuisbasis
De eerste periode in een nieuw land is een enerverende tijd. Alles is anders en er is zoveel om te ontdekken. Dat geldt voor je kind, maar ook voor jezelf. Een groot deel van het ontdekken kun je samen doen, maar een gedeelte ervan moet het kind in zijn eentje doen. Het kan dan belangrijk zijn om te zorgen dat er een duidelijke thuisbasis is. Een plek waar het vertrouwd is, veilig, duidelijk en waar niet zo hard gewerkt hoeft te worden. Een plek waar hij zich even kan terugtrekken als hij daar behoefte aan hebt en waar hij zichzelf kan zijn
Omdat de eerste periode ook voor de ouders vaak spannend is en er veel geregeld moet worden, kan het zijn dat allerlei voornemens erbij inschieten. Soms kost het emigreren al zoveel tijd en energie dat er weinig ruimte is voor de andere gezinsleden. Kijk dan of er iemand anders is die het kind de eerste periode kan bijstaan. Vooral in het begin is het belangrijk om open te staan voor de emoties van kinderen zoals boosheid, teleurstelling of onzekerheid. Het is begrijpelijk dat je graag wilt dat je emigratie voor iedereen een succes wordt, maar daarvoor is het ook belangrijk om ruimte te geven aan minder prettige gevoelens die dit kan oproepen bij je kinderen. Geef ze de ruimte om deze emoties te uiten en laat hen voelen dat je bij ze bent en hun gevoelens begrijpt. Probeer niet te snel met een oplossing te komen, zorg dat het er gewoon mag zijn. Mocht de situatie wel om een oplossing vragen, zorg dan dat het kind zelf oplossingen (mee)bedenkt.

Gesprek
Voor oudere kinderen is het soms ook makkelijker om over hun minder prettige gevoelens te praten met iemand anders dan hun eigen ouders. Bijvoorbeeld een opa, oma, oom of tante. Zorg voor de middelen om dit contact mogelijk te maken.
Maar als huisgenoot zie je het best waar de pijnpunten liggen, bijvoorbeeld bij het spreken van de nieuwe taal. Moeite met de nieuwe taal ontstaat vaak door verlegenheid of angst om fouten te maken. Extra taalonderwijs is dan een voor de handliggende oplossing. Maar daar is  de angst niet mee verdwenen. Help je kind om contact te leggen in een veilige situatie. Ook als je zelf de taal nog niet goed spreekt, laat dan zien door je eigen gedrag dat je wel in gesprek  kunt gaan.
Het is ook belangrijk om realistisch te zijn: emigreren kan betekenen dat je een tijdlang in een soort tussenfase verkeert. Dat wat je had in Nederland, heb je achter je gelaten. Dat wat je graag wilt bereiken in je nieuwe land heeft tijd nodig om te groeien. Hoe ga je als gezin daar zo goed mogelijk mee om? Wat heeft je kind nodig om zich echt thuis te gaan voelen? Wat kan hij daarin zelf allemaal doen en hoe kun je het daarin steunen?

Sterke band
Als je kijkt naar de effecten van een emigratie op langere termijn, dan wordt een hechter gezinsleven veelal als één van de belangrijkste voordelen genoemd. Door samen deze stap te maken, ben je niet alleen meer op elkaar aangewezen, het creëert ook een sterke onderlinge band. Bovendien breng je waarschijnlijk meer tijd samen door, dan in Nederland het geval was.
Het is daarbij wel van belang dat de ouder ook aan de eigen integratie en taalbeheersing werkt. Zij vervullen een voorbeeldfunctie als het gaat om integreren, de taal leren en contacten maken in de nieuwe omgeving. Bouw je eigen netwerk op en neem deel aan de samenleving waarin je woont. Blijf interesse tonen voor de wereld van je kinderen, praat met hun vrienden, bezoek de school en leg contact met andere ouders. Doe je dat niet, dan loop je het risico dat je op een soort eiland blijft leven met je kind of dat je kind je met rasse schreden voorbij gaat en leeft in een wereld waar jij geen aansluiting bij hebt.
Het is belangrijk dat een kind op zijn eigen manier een band houdt met Nederland (als hij daar tenminste behoefte aan heeft). Houd Nederland daarbij in ere zonder het te idealiseren en zonder het af te vallen. Je kind moet zelf gaan uitvinden wat Nederland voor hem betekent.
Kinderen die opgroeien in een cultuur die anders is dan die waarin hun ouders zijn opgegroeid, zien zich vroeg of laat voor de vraag gesteld ‘wie zij zelf zijn’ in relatie tot beide culturen. Zij zijn uiteindelijk een mix geworden van deze beide culturen en zullen daarin hun eigen weg vinden. Wanneer zij in Nederland zijn, zullen zij zich realiseren dat zij een beetje ‘anders’ zijn, maar dit gaat ook op in het nieuwe land. Het is hun uitdaging om het beste uit twee culturen in zichzelf te verenigen en van daaruit hun eigen identiteit te ontwikkelen.

 Dit artikel is een bijdrage van Saskia Zimmermann. Zij is als psychologe verbonden aan Bewust Emigreren.

Laatst geactualiseerd: juli 2007